Dengeli olmak, dengede kalmak

İnsan, şartlara uyum sağlama konusunda canlıların en yeteneklisidir denilir. Öyle ki; en sıcak yerlerden en soğuk iklim bölgelerine kadar, her yer ve ortamda bir şekilde hayatta kalmayı başarır. Bunu, yaratılıştan kendisine verilen akıl ve duygu yönetimi ile çözer.

Gönlü vardır insanın ve eğer gönülden bir şey isterse, yapmasına mani olmak çok zordur.

Yaşayacağı yer çöl olsa, gönlü varsa orayı vahaya çevirir, buz olsa gönlü ile eritir. Niyeti farklı ise, en uygun şartları bile yanlış algılar ve uygular. Oldurmaya kastı yoksa öldürür.

İnsanın gönlündeki niyettir aslında birçok şeyi değiştiren ya da düzenleyen.

Aklının ve duygularının yönetimini kaybeden insan, hayatının kontrolünü de kaybeder. Sevgisinin kontrolünü kaybedip mecnun olur, çöllere düşer. Öfkesinin kontrolünü kaybedip katil olur mahpushanelere düşer. Aklının kontrolünü kaybedince de ya delirir tımarhanelik olur ya da akla sığmaz işler yapıp dünyasını da ahiretini de heba eder.

Ancak bazen bu anlam ve duygu kayıpları öyle yavaş ve öyle yumuşak geçişlerle gerçekleşir ki, insan kendisi bile fark edemeden başka birine dönüşebilir. Merhamet timsali biri, bir süre sonra ceberrut bir zalime dönüşür. Ya da cimri biri, bir bakarsınız zaman içinde gönlü ve eli geniş bir cömert insan oluverir.

Asıl sorun, kendimizin bunu fark etmekte ya da kabullenmekte genelde geç kalışımız oluyor. Nereye geldiğimizi, nereden geldiğimizi ve nereye gittiğimizi çoğu zaman gözden kaçırıyoruz. Kendimizi o hep en ideal noktada kaldık zannediyoruz. Oysa o nokta pek ideal olmayabildiği gibi, nispeten gönlümüze uyan o halin devam ettiği de çoğu zaman kendimize gösterdiğimiz bir hüsnü zandan ibaret kalıyor.

Kurbağayı yavaş yavaş ısıtılan suda haşlayarak canından eden deneyi yapan insan, kendi suyunun ısındığını çoğu zaman hissetmiyor. Konu can vermek değil ama fikir ve hislerinden vazgeçmek, hedef ve ideallerini değiştirmek. Can vermeden, hayatta kalarak ama yaşamaktan vazgeçmek.

Bu durumu kendine göre hepimiz güzel bir tevil ile yorumlayıp yolumuza devam edebiliriz. Ya da bir muhasebe mümkün. Kar ve zararın ortaya çıkmasını sağlayan, vereceklerimizi ve alacaklarımızı göz önüne seren bir muhasebe.

Her ne sonuç çıkarsa çıksın, iflas etmemiz söz konusu değildir. Sermayemiz insanlıktır ve karşılıksız verilmiştir bize doğuştan.

İş değiştirmemiz de imkan dışı.

İnsanlıktan istifa edemeyiz. Başka bir iş arama şansımız yoktur.Ben insanlıktan sıkıldım biraz da maymun olayım deme ihtimalimiz olamaz. Başka bir yaratığa ruhen ya da bedenen dönüşemeyiz.

Değişim ve bu gitgeller hayatın kaçınılmaz imtihanlarının gerçekleşmesi için gereklidir. Sarsılacaktır insan, alt üst olacaktır taşıdığı tüm fikir ve hisler. Bunların bitmesi ölüm demektir zaten.

Mesele; insan olduğunu ve olaylar karşısında insan kalmak zorunda olduğunu unutmamak,kendi değişim ve eksen kaymalarını doğru tespit edebilmek ve tekrar yörüngeye dönmek için yön düzelten roketlere sahip olmaktır.

Duymuşsunuzdur; yörüngesinde sapma olan ve artık kendisine gönderilen sinyalleri doğru açı ile doğru yerlere göndermeyen uydular, üzerlerinde bulunan mini roketlerle tekrar yörüngeye alınırlar. Bir gün o roketler biter ve uydu artık yörüngesinden çıktığında, dönüşü olmayan ve insan için sonsuz karanlık gibi görünen uzayın derinliklerine kayar gider.

İnsan için yön tayin eden ve sapmalarında bir şekilde tekrar yönünü bulmasına yardım edecek olan, akıl ve gönül dünyasını kontrolde tutmasını sağlayan, bilgi ve birikim gibi kişisel imkanlardan çok daha etkili olan, şüphesiz sadık dostlar ve kardeşler edinmesidir.

Yönünü kaybettiğinde kolundan tutup çekecek, ayağı kaydığında elini uzatacak kardeşler dünyanın en değerli hazineleridir. Kişinin zenginliğinin göstergesi, ihtişamlı evleri ya da arabaları olmadığı gibi, kabarık cüzdanı hiç değildir.

Dengede durmak ve dengeli kalmak için sadık ve salih dostlardan daha büyük bir imkan yoktur.

Dünyada eşitlik yoktur

 Haberler, son dakikalar ve birtakım bilgiler sürekli akıp duruyor. Bilim ve teknoloji çağının bize sunduğu en dayanılmaz ve en vazgeçilmez aşama, her yere ve her şeye hızla erişmek ve her şeyden çok hızlı haberdar olmak.

Arabalar hızla ilerliyor, trafik sıkışıklıkları insanları geriyor zira her birinin çok hızlı ulaşması gereken bir yer ya da kişi var. Belki de işi var. Ama mutlaka herkesin çok acelesi var.

Geçen zaman ömürdendir ve daha hayırla nasıl geçirilir diye endişe edenlerin de varlığı muhakkak ama onların sıkışan trafikten kaçma şansı, gerilen insanlardan uzaklaşma ihtimali bulunmuyor.

Bütün bu keşmekeş içinde, bir kenarda durup manzarayı seyredenler kendine elbette dersler çıkarır, bunları da tecrübe diye bir gönül hanelerine yazarlar.

Hayat, bazılarımızı biraz daha fazla sıkar, sırtını yere getirmek isteyen bir rakip gibidir. Böylelerinin geçimi ayrı derttir, seçimleri ayrı dertler getirir. İmtihanları ağırdır. Çalışma ve yaşam şartları zordur.

Bazılarının şımarma şansı olmaz…

Elbette kimimizi de bir anne şefkati ya da baba desteği gibi kucaklar hayat ve sırtını sıvazlayarak yollar mindere. Gerçi her ne şekilde çıkarsa çıksın, herkes bir müsabakadadır; kendisi, çevresi, şartları ve şeytanıyla!

Ölüm ise hayatın getirdiklerinin bizi taşıdığı noktada gelen, her zaman erken ve hep davetsiz gelen misafirdir. Kimini havada, kimini yerde yakalar, bazılarını da yerin altında… Neticede dirilerin girmediği yerin altına diri iken girmek zorunda kalanlar da yaşamıştır hayatı. Ölünce toprağın altına gömülecek olanlarla ölmeden girip çıkanların yaşadığı da hayattır.

Şartlar hiç eşit olmaz bu dünyada, olmamıştır da…

Olma ihtimali bulunmayan bir şeyin neden olmadığını konuşmanın, tartışmanın aslında bir faydası yoktur. İnsanların ideoloji diye kurgulayıp piyasaya sürdükleri ve içinde eşitlik barındıran yalanlarına yine insanların inanıyor olması ise ayrı bir eşitsizliktir.

Neticede dünyada bir süre yaşanacak, iyilikler ve kötülükler işlenecek ve ölüp hesap gününe gidilecektir. Nötr bir hayat yaşama imkan ve ihtimali yoktur kimsenin. Belki kendisine hiçbir bilgi ya da davet ulaşmayan, kervan geçmez bir ormanın derinliklerinde yaşayan ve günümüz gelişmiş insanlarının ilkel dediği kabile mensupları ancak nötr kalabilirler.

Dünyada herkesi ve her şeyi eşitleyen tek vaka ise ölümdür. Kendisinden kaçılamayan bu gerçeğin belki şekli ve belki şartları da değişir ama sonuç değişmez. Her ölen artık cenazedir ve gömülür. Bir kefen sahibi olamayacak kadar yokluk içinde olanlar da, mumyalanıp saklananlar da ölmüştür. Geri dönüşü olmayan bu yolculuğun nihai hedefe varmak için bir çıkış kapısı olduğunun farkında olmak, hayatın en değerli farkındalığı olsa gerek.

Bütün hayatını ilim ve irfanla geçiren ve sonra bindiği kayıkta kürek çeken garibana bununla hava atan, ancak hava bozulduğunda yüzme bilmediğinin ortaya çıkması üzerine, hayatını boşa geçirenin kim olduğuna bir darbı mesel olan adamın idrak ettiği mesele, fırtına çıkmadan ve kayıkla denizin ortasında kalmadan önce varıldığında değerlidir.

Büyük bir ilim adamının sadece yüzme bilmediği için ilk fırtınada boğularak hayata veda etmesi mi trajiktir yoksa okuma yazma bilmeyecek kadar ilimden uzak bir adamın, iş yerinde geçirdiği bir kaza ile vefat etmesi mi?

Aslında hiçbiri!

Herkesin başına bir şekilde gelecek olanın birilerine farklı şekillerde geliyor olmasına kahrolmanın, ah vah etmenin ya da memnun olmanın biraz abartılı olduğu ortada. Hayatın sonlandığı noktada en samimi feryat annelerindir, bir de evlatların.

Yine de dünyada adaletin bir açısını tesis etmenin şartı olan, herhangi birinin hayatına kast edenin, sebep olanın hesabının sorulması gerektiği de göz ardı edilemez. Ölenin eceli gelmiştir ama bu durum sebep olanın hesabını ortadan kaldırmaz.

Hayat ve ölüme dair yazılacaklar bitmez, neticede yaşayan herkesin bu konuda bir fikri vardır. Ölene kadar yaşamaya devam ediyoruz, düşünmeye ve konuşmaya da…

Amasra’da hiç haberimiz olmayan hayatları yaşayan, hiç bilemeyeceğimiz endişe ve acıları çeken, yerin altında kader birliği yapan ve birlikte hayata veda eden garibanlara Allah rahmet eylesin, yaralılara şifalar, aile ve arkadaşlarına sabır ve metanet versin.

Ne yaptığının farkında olmak

 Yusuf(a) peygamberin “ben nefsimi temize çıkaramam, zira o kötülüğü emreder” (Yusuf 53) dediği hadise hemen hepimizin farkında olarak ya da olmayarak sürekli tekrar ettiği bir temizlik harekatıdır.

Öyle bir temizlik harekatı ki bu; cinayetleri, hırsızlıkları mazur ve hatta makbul gösterir. Hak, hukuk, adalet ve merhamet gibi erdemleri unutturur. Daha da vahimi bir hesap günü olduğunu bile düşündürmez. Kazara aklımıza gelse bile, yaptığımızın gayet normal, helal hatta vacip olduğuna bizi ikna eder de yolumuzdan dönmeyiz.

Bir dalavere ile bir şey elde ettiysek zaten o hakkımızdı ve elimizden alınıyordu, biz de onu bir takım hile ve desiseler yoluyla geri almış olduğumuz için herhangi bir vebale ya da günaha girmemiş olduk!

Şeytanın ve nefsin herhalde en ağır bela tuzağı; aslında belki de küçük bir günah iken bu düşüncelerle başımıza bela ettiği, kalbimizdeki imanı da zedeleyen, zulmü ve hak yemeyi normal ve helal göstermesidir.

Şeytana çok suç atmayı da bırakmamız gerekiyor, zira o kalplerimize hükmedemiyor. Biz herhangi bir konuyu fikir ve eylem olarak duyulur ve görülür hale getirmeden şeytanın müdahale imkânı pek bulunmuyor.

O içimizden gelen kötülük dürtüsünün adı nefis ve bizzat biziz o, başkasına atabilecek hiçbir vebali olmayan biz!

Yaptığı her iş için kendimize mantıklı bir açıklama yapabilir yani kendimizi kolayca kandırabiliriz. Kendimizi kandırdığımız her konuda çevremizi de bir şekilde ikna edebiliriz. Birileri bizi faziletli ve muttaki bir kul, erdemli bir insan ya da muhteşem biri olarak görebilir.

Ancak iman sahibi her kalp bilir ve ikrar eder ki, bu mazeret ya da bahanelerin ahirette bir karşılığı olmayacağı gibi, insanların bizim nifak ya da riyalarımızla yönlendirilen zanlarının da bir değeri olmayacaktır.

Ömer bin Hattab(r.a.)’ın ölüm anının yaklaştığını hissettiğinde, başını dizinde tutmak isteyen oğlu Abdullah(r.a.)’a söylediği gibi; “orada işler bizim sandığımız gibi değil, bırak dünyadan yüzü yerde biri olarak ayrılayım”.

Orada işler sandığımız gibi değil arkadaşlar!

Bizi alkışlayanlar orada olmayacaklar, olsalar da bırakın alkışı, umurlarında olmayacağız. Bizi sürüyerek feryatlarla cehennem götürseler, kimsenin kılı kıpırdamayacak zira herkes kendi derdinden başkası ile ilgilenmeyi aklına bile getirmeyecek.

Annenin evladından yüz çevireceği yerde kimden ne beklenir?

Kendimizi aldatmanın alemi yok!

Neyi, neden ve kim için, hangi amaçla ve ne elde etmek için yaptığımızı kendimiz çok iyi biliyoruz. Ve belki de çoğu zaman unutsak da Allah(cc) biliyor!

Birilerinin hatırı için ya da kalabalıktan utandığı için verilen sadakadan ne bekleyebilir insan?

Ayıp olmasın diye gösterilen tevazu, kalplerdeki kibrin hesabını nasıl örter?

İnsanlar bize saygı gösteriyor diye bu durumun, onların insana, imana ve İslam’a hürmetinden değil de kendimizdeki bir marifetten olduğunu sanmamızdan daha vahim bir son olabilir mi?

Malını kendine ait zanneden Karun’un felaketini de, alemin ilahı olarak kendini göre Firavun’un sonunu da hepimiz biliyoruz. Sorun şurada ki, kendimizi ve halimizi hiçbir şekilde onlarla tartmıyoruz. Bakalım ne kadar Karun veya ne kadar Firavun’uz bir görelim, demiyoruz.

Karun olmak için illa mülkünün anahtarlarının taşınamaz hale gelmesi gerekmediği gibi, Firavun olmak için meydana çıkıp, ben sizin ilahınızım diye bağırmaya da gerek yok. Onlar uç örneklerdi. Şimdi her birimiz malının Karun’u, mülkünün Firavun’u olma tehlikesi ile yaşıyoruz.

Kur’an bize, bir gün süper zengin oluruz ya da bir gün kral oluruz diye, Karun ya da Firavun örneklerini anlatmıyor. Böyle bir Karunlaşma ya da Firavunlaşma potansiyeline kendi çapımızda hepimiz sahip olabiliriz diye anlatıyor. (Allahu a’lem)

Eğitim rehberlerinin söylediği gibi, potansiyelinin farkında olan bir öğrencinin başarı şansı daha yüksek arkadaşlar. Samimiyetle kendini ve amellerini tartan, kendi hakikatini görecektir.

Saltanat kavgamız

 Bir meselede esas olan, doğru olan, takdire şayan olan duruş; söz konusu kişinin kimden yana olduğuna veya yapılan işin kime yaradığına bakmadan değerlendirme yapmaktır. Yani zulmü ya da herhangi bir yanlışı kim yaparsa yapsın, değerlendirmemizin değişmemesi erdemli olan tavırdır.

Başkalarında ya da diğerleri gördüğümüz kesimde görerek telin ettiğimiz işleri, biz ya da sevdiklerimiz veya bizden bildiklerimiz yapınca, normal görüyor ve hatta beğeniyorsak, bu en hafif tabiri ile ahlaksızlık oluyor.

Konuyu daha güncel bir örnekle anlamaya çalışalım. Monarşi yani bir saltanat/kraliyet ailesinin değişmez üstünlüğü ve kutsanması üzerinden kurulan yönetim şekli, Osmanlı’da olunca kötü, İngiltere’de olunca iyi olamaz! Her şekilde yanlıştır denilmesi gerekir.

Benzer şekilde, ruhbaniyet Hristiyanlarda olunca kötü Müslümanlarda olunca iyi olamaz! Yani kendine dünyalık fıtri ihtiyaçları haram kılan rahip ne kadar hata ediyorsa, aynı tavrı gösteren hoca da o kadar hatalıdır.

Bizimkine yakışıyor, gibi bir savunma fıkra gibi gülünüp geçilecek kadar basittir.

Saltanat kavgası uğruna kardeş katlinden bahsederken tüyleri diken diken olan modern zamanların utangaç şehzadelerinin, bir koltuğu elde etmek ya da mevcut koltuklarını korumak uğruna kimlerin hayatlarına kastettiklerine bakınca, insanların kendinden olana nasıl da müsamahakâr ve hoşgörü ile bakabildiklerini, diğerlerine nasıl da tahammülsüz olduklarını görmek mümkün oluyor.

Geçmişin saltanat kavgalarında ortada gerçek bir taht vardı hiç değilse ve hayatına kastedilen can verip kurtuluyordu. Şimdikiler rakip gördüklerinin ölümden bin beter sıkıntılar yaşatıp acılar içinde kıvranmasından zevk alıyorlar. Hatta o acıları fark bile etmiyorlar.

Küçük bir dernek koltuğundan başlayan hileler ve desiseler, apartman yöneticiliği için ayak oyunları, muhtarlık için silahlı kavga, belediye başkanlığı için fitne ve fesat kazanı, ülke idaresi için felaket senaryosu yazılan günümüzde saltanat kavgalarının kılıçsız ve kansız olmasına bakarak normal görülmesi de işin bir diğer acı tarafı.

Sahabenin arasında otururken 'hanginiz Muhammed' diye sorulan Peygamberin yolunun temsil ve davetini taşıyan liderlerinin, hocalarının ve büyük adamlarının, sorulmadan görüldüğü ve tanındığıbir zamandayız.

'Alimlerin Peygamber varisi' olduklarını kastederek hocalarına Peygamber'e verilenden daha fazla değer veren gruplar bizim felaketimiz.

'Sultanlaştırılan hocalar, salih ulemanın sultanlara karşı verdiği mücadeleden ve duruştan uzaklaşarak olmayan saraylarının, olmayan tahtlarının sultanlarına dönüşüyor. Dahası o tahtı ve makamı korumak için eğilip bükülmeye başlıyor.

Bir gün, herhangi bir sebeple tahtından indirilen bu sahte sultanlar, tabii ki saltanat sevdalarından vazgeçmiyor ve karşı mücadele başlatıyorlar. Camiamızın rutin görev değişikliklerinin bile sorunlu olmasının ardında da benzer bir saltanat sevdası bulunuyor. Hatta başarısızlık veya yüz kızartıcı ithamlarla görevden uzaklaştırılan herhangi bir “başkan” bile karşı mücadeleye başlamaya utanmıyor.

Nefislerinin davası uğruna kavga vermekten çekinmeyen mübarek(!) ve örnek(!) Müslüman kanaat önderleri ne kendileri kurtuluyor ne de kimsenin kurtuluşuna vesile olabiliyorlar. Sonra oturup hepimiz bir köşede, “ne olacak halimiz” diye karalar bağlamaya devam ediyoruz.

Eskilerin “kahtı rical” dedikleri adam kıtlığı galiba tam olarak bu!

Adam gibi önder/lider şahsiyetlerin yokluğunu çekiyoruz. Yerimizde sayıyor ve çırpınmalarımız sonucu bir arpa boyu yol bile alamıyoruz.

Belki yine içeriden bir mevzuyu gazeteye yazdım diye kızacak ve sitem edecekler olacaktır ama ne çare, başka bir ortamda bunu konuşma imkân ve ihtimalimiz pek bulunmuyor. Sultanların tahtlarına yaklaşmak sadece dalkavukların elde edebildiği bir nimet zira. Yaklaşsanız bile sizi dinleyip, sözlerinize değer verecek biri ile muhatap olma şansınız pek bulunmuyor.

Her şeyi her yerde yazamıyor ve konuşamıyor olmanın sıkıntısını edebiyatla aşan ve bunu şiirlere döken bir önceki neslin halini şimdi daha iyi anlıyorum. Asıl sorun bunların gündemlerimize gelemeyecek kadar benimsenmiş, şiirlere ya da edebi metinlere konu olamayacak kadar sıradanlaşmış olması galiba…